Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu to moment, w którym historia spotyka się z bolesną współczesnością. Obchodzony 27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau, stanowi nie tylko hołd dla trzech milionów zamordowanych Żydów, ale także surowe ostrzeżenie dla przyszłych pokoleń.
W obliczu dzisiejszej niestabilnej sytuacji geopolitycznej – narastających konfliktów zbrojnych, polaryzacji społecznej oraz powrotu retoryki nienawiści – pamięć o Zagładzie nabiera nowego, alarmującego znaczenia. Historia uczy nas, że wielkie tragedie nie zaczynają się od masowych zbrodni, lecz od słów, dehumanizacji i obojętności wobec krzywdy drugiego człowieka.
My po raz kolejny włączamy się w te obchody pamiętając o tych, których pochłonęły płomienie Szoah. Dla nas, mieszkańców polskich miast i wsi, ten dzień ma wymiar szczególny. To wspomnienie o naszych dawnych sąsiadach – ludziach, którzy przez wieki współtworzyli kulturę, gospodarkę i codzienność naszych małych ojczyzn. Ich nagłe zniknięcie pozostawiło w naszej tkance społecznej pustkę, której nie da się wypełnić, a po ich obecności pozostały jedynie puste kamienice, zdewastowane cmentarze i ciche wspomnienia najstarszych mieszkańców. Dziś nadal samo słowo Żyd wywołuje skrajne emocje wynikające ze stereotypów oraz strachu przed oceną innych, czy może z braku rzetelnej wiedzy o naszej wspólnej historii?
Rzeszów przed wojną nazywany potocznie Mojżeszowem ze względu na liczną społeczność żydowską stracił w czasie Holocaustu niemal wszystkich swoich żydowskich mieszkańców. Fela Zucher jest jedną z nielicznych osób, którym udało się przetrwać ten czas dzięki splotowi odwagi, przypadku i determinacji Oskara Schindlera.
30 stycznia poznaliśmy Fele z Listy Schindlera. O jej dzieciństwie i dorastaniu w przedwojennym Rzeszowie, a także o historii jej ocalenia dzięki pomocy Oskara Schindlera opowiadała nasza przyjaciółka Marta Wójcik. Nasz gość to pasjonatka historii, archeolożka, przewodniczka miejska i badaczka historii rzeszowskich Żydów, związaną zawodowo z Urzędem Miasta Rzeszowa. Od 2016 roku inicjuje i prowadzi spacery „Śladami rzeszowskich Żydów”, współtworzy wystawy oraz organizuje działania edukacyjne i upamiętniające, szczególnie wokół żydowskich cmentarzy w Rzeszowie. Jej działalność na rzecz ochrony pamięci i dziedzictwa żydowskiego została w 2025 roku uhonorowana odznaczeniem Żydowskiego Muzeum Galicja „Chroniąc pamięć”. Jest także koordynatorką podkarpackiej grupy „Forum Dialogu”, do której należymy.
Dziękujemy burmistrzowi Jerzemu Kocojowi wraz z radnymi, wszystkim dyrektorom, kierownikom, sołtysom, gościom z Rzeszowa oraz naszym czytelnikom za to, że zechcieliście spędzić z nami ten piątkowy wieczór. Dziękujemy Marcie Wójcik za piękną historię o losach Feli. Bardzo dziękujemy Katarzynie Chochrek, Annie Gellerman i Joannie Janik za pyszne placki oraz wszystkim, którzy przynieśli coś na szwedzki stół.
Serdecznie zapraszamy na nasze kolejne spotkania w bibliotece.
Ten wieczór był nie tylko chwilą zadumy nad przeszłością, ale też impulsem do budowania świata opartego na dialogu i wzajemnym szacunku, by tragiczne zawołanie „Nigdy więcej” nie stało się jedynie pustym frazesem.
Zdjęcia PDF – kliknij tutaj.
Jakub Heller
